Bitácora de Héctor Acebo, poeta, periodista cultural y doctor en Periodismo

Bitácora de Héctor Acebo, poeta, periodista cultural y doctor en Periodismo.
-Correo: acebobello@gmail.com
-Instagram: @hectoracebo
-Twitter: @HectorAcebo
Mostrando entradas con la etiqueta Semblanza. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Semblanza. Mostrar todas las entradas

sábado, 3 de junio de 2017

Paco de Robaín

[Artigo meu publicado onte en El Progreso de Lugo]

O que amas permanece,
o demais é lixo.
(Ezra Pound)

        O santiseiro Paco de Robaín (meu avó materno) era agricultor, gandeiro e albeite vocacional. Curaba eficazmente, sen ánimo de lucro, as principais fracturas do gando —e, por extensión, dos veciños— mediante o entalizado, é dicir, embutindo a extremidade lesionada entre dúas táboas. Robaín, que tamén era hábil corrixindo os espiñazos, tomou nota das leccións do seu avó e da súa nai, e foi un paso máis aló axudando o sepultureiro da parroquia a exhumar cadáveres; esas experiencias permitíronlle coñecer ben as unións dos ósos. Ó morrer meu avó, languidece unha filosofía en contacto pleno coa natureza, na que non teñen lugar a usura e o egocentrismo, as maiores pragas do noso tempo. A xenerosidade de Paco non se limitaba ás colaboracións como curandeiro; case lle parecía mal que alguén marchase do seu casarío sen probar os chourizos ou o licor de guindas elaborados por el e pola miña avoa.
Paco de Robaín.


        Sendo ben distintos en moitos aspectos, o avó Paco implicábase tanto na miña travesía, que, cando estudaba en Madrid, ata chamaba por teléfono ó meu mellor amigo, o economista Muñoz Puigcerver, con quen compartía teito; bastáralle ver dúas veces a este mozo catalán para collerlle cariño. Sirva como homenaxe a Paco de Robaín —grande no meu corazón— o seguinte poema do trinque: “Nunca saíches do pobo,/ nunca tiveches a cobiza/ de coñecer mundo,/ mais fuches dono dun mundo/ ó que nunca terá acceso/ a caterva de modernos./ Nunca.// Ti ensináchesme/ o que ninguén me ensinara:/ os pulos do monte Sartán,/ o camiño a Trasdacorda,/ o vello carballo da Granda…/ Ti ensináchesme a botar en falta/ ós que aínda non emigraron./ Ti ensináchesme a dicir/ a i-auga, a i-alma, e xamais/ esquecerei de que maneira:/ co merlo na mirada.// Avó, fagamos un pacto/ —xa é hora de podar/ o alpendre do inverno—;/ avó, se ti soñas comigo/ e eu soño contigo,/ hemos de atoparnos/ no mesmo soño:/ ti falando/ de aceites esenciais/ e asistindo á miña festa/ de bicos e brincas…// E cando alguén me pregunte/ onde queda Robaín,/ direille que se lle dá a volta ó mapa,/ atopará o casarío/ no centro do mundo”.
O casarío de Robaín (en Santiso de Abres), onde servidor se criou.

sábado, 30 de julio de 2016

Manolo de Valledares

 Manuel Acebo Díaz,
'Manolo de Valledares'.
Deixounos Manolo de Valledares, o meu avó paterno. Tiña 91 anos. Foi gandeiro e camiñeiro, e chegaba nunha moto Mobylette a todos os lugares de Santiso. Facía sinais dos seus movementos cos brazos e as mans, accións xa en desuso que poden evitar máis dun accidente. Era un home legal, colaborador, bromista e cunha mentalidade bastante aberta pra a súa época, pra aquel contexto absolutamente agrario, onde moita xente pensaba que estudar era cousa de ricos e non se arriscaba a invertir en educación. Efectivamente, o señor Valledares, malia que non nadaba na abundancia, preocupouse pola formación dos seus fillos, dándolles a posibilidade de estudar, primeiro en Ribadeo e despois en Lugo. Isto é algo que lle honra e que ten un valor incalculable.
Valledares lía a miúdo o xornal e lembraba con orgullo o que lle dicía o seu mestre na escola: que el era un dos alumnos máis destacados, tanto nas Matemáticas como na Lingua. Na residencia leonesa onde pasou os últimos once anos, facía redaccións e contas, e nunca se trabucaba. Mostrábanos con ilusión aquela libreta, coma un neno que quere progresar no colexio. Todo isto demostra a importancia que lle outorgaba á educación.
Cando íamos velo á residencia, emocionábase recordando vivencias santiseiras xunto con meu pai, miña avoa Lina (a súa muller), meu tío Lolo, meu primo Manuel ou Paco de Robaín (o meu outro avó). E mesmo cando xa non nos recoñecía, algo había dentro del —unha pulsión— que o unía a nosoutros. Aseguraba que eramos familia de seu, primos ou sobriños. E nas despedidas choraba, e dicíanos: “A ver cando volvo vervos…”. Coa xente de acolá falaba castelán, e, por suposto, rezaba e cantaba nesa lingua. Tiña neste idioma máis vocabulario que moitos dos seus contemporáneos. Claro que con nosoutros nunca perdeu o galego, por ser esta a súa lingua afectiva.
A risa contaxiosa de Manolo de Valledares.
Lémbrome do amigo de axudar que era, e de que —coma meu pai— sempre chegaba antes de tempo ós sitios. Se quedaba pra ir sacar as patacas ás 11 no casarío de Robaín, presentábase ás 11 menos 10. Sendo tan rigoroso nos horarios, xa en faena e acompañado de xente querida, liberaba a tensión, e podías ler unha burleta nos seus ollos.
Lembro tamén que aínda as últimas veces que fomos velo, falando de amigos seus, diciámoslle: “Jesús Ferreiro”, e el completaba inmediatamente o sintagma: “…de la Torre”. Nunca se esqueceu dos apelidos do seu alcalde máis querido.
O avó Valledares emprendeu a súa última viaxe. Probablemente a faría naquela vella moto, precavido, emitindo sinais dos seus movementos cos brazos e as mans. Chegaría dez minutos antes, como de costume, pra non facer esperar ó persoal e polo que poidera pasar durante o camiño.
[Publicado no último número de La Comarca del Eo, semanario ribadense do Grupo El Progreso]

lunes, 27 de agosto de 2012

Fino, mi cartero

Hace unos días conocí a dos lectores de mi obra periodística: Rogelio y Araceli. Este matrimonio tan agradable quiso que un amigo en común nos presentase en Santiso, de donde somos nativos Araceli y yo. Esta señora, una de las sobrinas de Fino Valea —quien fuera cartero de nuestro pueblo durante muchos años—, me preguntó si recordaba a su tío.

—Como non me vou acordar de el! Eu tiña muito trato con Fino![1] —le dije a Araceli.

Y volviendo a casa, a la hora de los murciélagos, me invadió una memoria melancólica…


Fino es, sin duda alguna, uno de los personajes más entrañables de mi infancia. Lacónico, poco amigo de los bullicios y de las prisas, recorría medio Santiso con una bicicleta Orbea, por eso su estampa, en mi magín, está en movimiento. Sí, quizás haya olvidado algunos de los gestos de Fino, que enfermó siendo yo un rapacete y murió hace ya unos años, pero puedo recordar perfectamente su templada cadencia viajando… Aquel bondadoso hombre andaba del mismo modo que hablaba.

En las fechas navideñas, su oficio de cartero le permitía cumplir los caprichos de sus nueve o diez niños más queridos, entre los cuales yo me contaba. Efectivamente, por aquellas calendas aún creíamos en los Reyes Magos, y, con sumo cuidado, depositábamos nuestras cartas en el buzón de la oficina de correos municipal. En su oficina. Nunca se lo pregunté a Fino —que en paz descanse—, ni tampoco a su hija Amparín —amiga mía—, pero doy por hecho que él leía con atención nuestras cartas dirigidas a los Magos de Oriente. Sólo así se explica su acierto en la elección de los juguetes. Pues aunque el gusto de los pequeñuelos no difiere en demasía, uno siempre tuvo —créanme— sus rarezas… Como el propio Fino.

Ver a mi amigo Fino ejerciendo de mensajero de los Reyes Magos era como adentrarse en un cuento. Emprendía su mágico itinerario —que le llevaba desde As Veigas de Riba hasta O Chao, pasando por A Torre y Regada— con un saco al hombro. Un gran saco lleno de juguetes. Al final del trayecto, sin dejar de tomarse en serio su trabajo, Fino irrumpía en mi casa gritando:

—A ver, onde vai ese neno?[2]

Entonces, yo, alborozado, acudía a su llamada, y me olvidaba de las fronteras que sólo unos pocos —los más brutos— conquistaban en el campo del colegio.

¡Cómo no voy a recordar con cariño los selectos regalos de mi cartero! Sólo una vez este Fino me decepcionó un poquito. Debía de tener yo unos 7 años, que a esa edad empecé a alimentar mi afición musical… Resulta que había pedido a los Reyes Magos una compilación, en forma de casete, de mis canciones preferidas. De hecho, si mal no recuerdo, en la carta anoté los títulos de todos aquellos temas. Es comprensible que Fino no llegara a satisfacer mi deseo: dudo mucho que alguna discográfica recopilase, en un mismo volumen, las canciones que uno demandaba. Quizás esa obra se podría haber elaborado artesanalmente, partiendo, por ejemplo, de grabaciones radiofónicas, pero el tiempo apremiaba… Estoy hablando de principios de los 90, cuando Internet aún estaba en pañales.

Me gustaría tener aquí a mi amigo Fino para preguntarle si recuerda aquella anécdota musical… Yo recuerdo con nitidez una petición musical suya que no me resisto a dejar en el tintero. Mi madre, cuando era la locutora de la radio local, ponía mucho empeño en potenciar la interacción con el público, que podía solicitar —en directo y vía telefónica— la escucha de algún tema. Una tarde primaveral mi amigo Fino marcó, entusiasmado, el número de Radio San Tirso y pidió “Eres tú”, la emblemática canción de Mocedades. Se despidió rápidamente, no sólo porque fuera parco en palabras, sino porque quería escuchar lo más pronto posible —creo yo— aquella pieza que le fascinaba. Curiosamente, estoy hablando de la misma época —año arriba, año abajo— en que yo pedí a Sus Majestades de Oriente la utópica cinta musical. Por cierto, uno no llegó a incluir “Eres tú” en aquella lista de canciones. Me gustaría tener aquí al cartero —repito— para preguntarle si recuerda mis deseos musicales… Apuesto a que este Fino —ajeno a las modas, fiel a sus pasiones— me diría:

—Como che iban regalar os Reis de Oriente, sendo magos, unha cinta que non incluíse aquela máxica canción? Tería sido pouco serio…[3]




H. A.

[1] —¡Cómo no me voy a acordar de él! ¡Yo tenía mucho trato con Fino!
[2] —A ver, ¿dónde va ese niño?
[3] —¿Cómo te iban a regalar los Reyes de Oriente, siendo magos, una cinta que no incluyese aquella mágica canción? Hubiera sido poco serio…

martes, 10 de julio de 2012

"Rello de Pontemil": Un retrato del mago Cunqueiro

RELLO DE PONTEMIL

Rello era un tipo callado. Se sentaba en un rincón de la taberna, mirón de las partidas de tute subastado, bebiendo a pocos de su jarrita de tinto de San Fiz. Su perro Listo era callado como él; la cabeza en la pierna del amo, adormecía, con las largas orejas cayéndole sobre los ojos. Rello nunca contaba nada. Cuando una partida terminaba, se iba a sentar junto a otra. Opinaba del juego con acierto, y si le preguntaban por qué no jugaba, respondía que no sabía subastar.

—¡Siempre subo de más! —aseguraba.

A las doce en punto de la noche del sábado, Rello se retiraba, y su perro Listo iba tras él, meneando el rabo. Rello llevaba siempre de la taberna un periódico, atrasado o falto de hojas. Rello no sabía leer, pero no sabía irse de la taberna sin el periódico. Un tal Rozas, que era muy discutidor y curioso, y explicaba lo que se contó en Madrid, donde cumplía el servicio militar, de la muerte de Joselito, le preguntó una noche a Rello para qué llevaba El Debate. Rello se puso colorado, y dijo que en una casa siempre aprovechaba tener un papel. Así que se marchó Rello, Rozas comentó que su vecino, a la caída de la tarde, se sentaba en la solana de su casa, que daba sobre el río, con el periódico abierto ante él, como si leyese, y así estaba una hora larga.

Como yo tenía confianza con Rello, le pregunté el porqué de aquella sesión de lectura al aire libre.

—¿No se lo contará a nadie?

—¡Seguro que no, Rello!

Rello encontrara en el camino de Pontemil, anocheciendo, a un tal Xestoso de Montes. El camino va hacia el río por una robleda que llaman Adrela. Xestoso de Montes había muerto hacía diez o doce años.

Era muy erudito en política internacional, sabía la pérdida de Cuba contada por un sargento retirado que vivía en Lalín, y cuando la guerra del 14 compraba de vez en cuando La Esfera, para recortar los dibujos de batallas de Matania, con los que iba decorando su casa. En el otro barrio debía de seguir preocupado con los líos de este, porque lo que quería saber por Rello, y por eso se le apareciera metiéndole un susto mayúsculo, era si el káiser volvía a reinar en Berlín. Rello, con el miedo del difunto en presencia, no osó decirle a Xestoso que no sabía quién fuera el káiser.

—¡Eso se lee en los periódicos!

Rello tampoco supo decir que no sabía leer.

—Tú lo que tienes que hacer, Rello amigo, es estar atento por los periódicos a la vuelta del káiser. Yo te daré dos duros por semana, si sigues el asunto y me vas dando las partes.

Y Rello, para que Xestoso lo viese leer el periódico, se sentaba en la solana de su casa con el que le habían dado en la taberna.

—¡Xestoso es muy puntual en el pago! —me aseguró Rello.

Y después de pensarlo un poco, de rascarse la cabeza con la mano derecha mientras que con la izquierda levantaba el viejo sombrero, y hablándome al oído, me preguntó:

—¿Y volvió el káiser?

Yo le expliqué a Rello quién fuera el káiser Guillermo II con sus bigotes y un brazo más pequeño que el otro, cómo huyó de Alemania y se fue a vivir a Holanda en un lugar en el que había buen queso y manzanas de las mejores, casara de segundas con una regordeta arrubiada, y montara una granja.

—¿Vive?

No quise engañar a Rello y le dije la verdad, que el káiser muriera. Me doy cuenta de que fue plantearle a Rello, que era un buen hombre, un caso de conciencia. Si el káiser estaba muerto, no podía volver a Berlín, y era engañar a Xestoso de Montes el mantenerlo con la expectativa del suceso. Rello se fue por el camino de la Adrela, meditando. Semanas después lo encontré una noche en la taberna del Empalme. Estaba de pie, junto a los bocoyes. Se disponía a salir, como siempre seguido de su perro Listo. Encima del bocoy del tinto estaba un periódico. Lo cogió, lo dobló, lo metió bajo el brazo, y me hizo como una seña inclinando la cabeza, pero no me dio las buenas noches. Comprendí que seguía cobrándole dos duros a la semana a Xestoso de Montes, por estar atento a si el káiser volvía.



Álvaro Cunqueiro, Xente de aquí e de acolá (traducido al castellano como La otra gente)

jueves, 27 de octubre de 2011

"Vitorio Lence": Otra semblanza de Cunqueiro

VITORIO LENCE

Como regresó de Cuba con un panamá, reloj con cadena de oro, anteojos para leer el periódico y hablando castellano, comenzaron a darle el don, don Vitorio Lence. Tendría sus cuarenta y cinco años, más de mediana estatura, el pelo arrubiado y rizo, y era muy amable conversador. Empezó a dar consejos a los vecinos enfermos, los cuales sanaban si atendían a sus instrucciones. Don Vitorio Lence aseguraba que en Santiago de Cuba había aprendido ciencia médica con un sabio negro.

—Aquí levantan la paletilla —decía—, pero en Cuba levantaban el aliento.

Don Vitorio Lence levantaba el aliento a sus vecinos enfermos, y también acertaba con las vacas y los cerdos. No cobraba nada, acudía siempre que lo llamaban, y era muy apreciado. Un día lo llamaron para que viese al sacristán de Pol, que tenía un cólico. Don Vitorio Lence le tomó el pulso y le dijo:

—Estás mal, pero yo puedo curarte, que tengo fuerza medicinal para ello, pero para pasártela, tengo que ponerme desnudo y tú también.

Don Vitorio Lence se desnudó y se puso a los pies de la cama del sacristán, haciendo con las manos pases en el aire. Terminada la sesión, recetó una infusión de flor de tojo. Al sacristán le pasó el cólico, y nunca más volvió a tener otro. El caso fue muy comentado. Hubo muchos enfermos a los que don Vitorio Lence curó desnudándose ante ellos para que de su cuerpo saliesen con facilidad las virtudes curativas. Muy respetuoso, antes de desnudarse pedía a las señoras que cerrasen los ojos. A veces explicaba que si hubiese la instalación adecuada, que podía probar que tenía en su cuerpo corriente eléctrica suficiente para encender una bombilla de cuarenta.

Una tarde de invierno lo llamaron para que fuese al pazo de Meza, que la más joven de las señoritas estaba muy mal. Un médico había dicho que era cosa de estómago y otro que tenía mal el hígado. El caso es que estaba muy mal. Era la más joven de las tres hermanas solteronas, y aún estaba de buen ver. Pasaba el día bordando, cuidando las flores y tocaba algo el piano. Don Vitorio Lence aseguró que aquel era precisamente uno de los casos en los que no tenía más remedio que desnudarse. Las tres hermanas celebraron sesión en el comedor de la casa, y decidieron que lo más importante en esta vida es la salud y que un desnudo de hombre tomado como medicina, que no suponía deshonestidad. ¡Si vivieran sus padres y lo vieran! Pero los tiempos cambiaban y las ciencias adelantaban. Don Vitorio Lence se desnudó a los pies de la cama de la señorita Delia, hizo los pases de rigor, le frotó los pies, y finalmente, dándole un beso en uno de ellos, le dijo:

—¡Ya está usted curada!

Lo que estaba era mejorada, pero de vez en cuando le venían los dolores y unos sofocos, y había que llamar de nuevo a don Vitorio Lence. Un día don Vitorio les dijo a las hermanas:

—Para una curación completa, no hay más solución que el cuerpo a cuerpo. Y como se trata de una señorita muy decente, no tengo inconveniente en sacrificarme y pasar al matrimonio.

Y como la salud es lo más importante en esta vida, doña Delia se casó con don Vitorio, y con el matrimonio curó del todo. Por pedido de su mujer, don Vitorio se retiró de la medicina de señoras, y últimamente se dedicaba al ganado, lo que no le obligaba a desnudarse.

Álvaro Cunqueiro, Las historias gallegas