Bitácora de Héctor Acebo, poeta, periodista cultural y doctor en Periodismo

Bitácora de Héctor Acebo, poeta, periodista cultural y doctor en Periodismo.
-Correo: acebobello@gmail.com
-Instagram: @hectoracebo
-Twitter: @HectorAcebo
Mostrando entradas con la etiqueta In memoriam. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta In memoriam. Mostrar todas las entradas

miércoles, 19 de diciembre de 2018

Paula só vía o mar

SABIAMOS QUE a xornalista ribeirá Paula Abraldes loitaba contra o maldito cancro, pero recibimos a morte da moza (tiña só 31 anos) coma quen pretende saír dun pesadelo. Erguemos a cabeza e só vimos as ruínas dun castelo. Ruínas.
Paula Abraldes foi a miña mellor amiga nos tempos da carreira, vividos en Madrid. Podo vela dende diversos ángulos, sen sacrificar as súas esencias: a negra cabeleira indomable, o contaxioso sorriso, a humildade, a desenvolta conciencia, o afán de superación… Paula, no metro, orgullosa do seu seseo e da súa gheada. Paula, maga do humor negro, enfeitizada nos concertos de Andrés Calamaro, Quique González, Nacho Vegas, Andrés Suárez e outros cantautores. Paula, conquistando a paz interior na Ría de Arousa, que case cingue a súa casa familiar. Paula, de tertulia cos meus pais, como se os coñecese de toda a vida. Paula, actriz de formación e dramaturga intuitiva, esperando a Godot. Paula, contra os caducos métodos dalgúns dos nosos profesores, aqueles que non ratifican as definicións a través da práctica. Paula, explicándonos, cun realismo abraiante, ós seus amigos complutenses: «Yo me juego mucho. Si no apruebo todo en junio, dejaré la carrera y volveré a Ribeira; allí me pondré a trabajar recogiendo marisco». Paula, contratada pola Xunta de Galicia —antes de rematar a licenciatura— para traballar no gabinete de prensa da Consellería de Medio Rural. Paula, presentando —chea de vida— o programa musical ‘Tolemias’, na TVG. Paula, combatindo a quimioterapia coa arma do humor, aproveitando cada día como se fose o último e, inspirando, en consecuencia, ó seu admirado columnista Xosé Carlos Caneiro.

Dóeme que Paula Abraldes e mais eu case perdéramos o contacto nos últimos cinco ou seis anos, pero para min sempre foi (e será) especial. Penso nela: e, de súpeto, escoito o eco dunha canción de Lucio Dalla, onde o protagonista «…só vía o mar / e unha casa branca no medio do azul». Igual que Pauliña. Gloria haxa quen tanto me fixo rir e me entendeu na primeira xuventude.

sábado, 30 de julio de 2016

Manolo de Valledares

 Manuel Acebo Díaz,
'Manolo de Valledares'.
Deixounos Manolo de Valledares, o meu avó paterno. Tiña 91 anos. Foi gandeiro e camiñeiro, e chegaba nunha moto Mobylette a todos os lugares de Santiso. Facía sinais dos seus movementos cos brazos e as mans, accións xa en desuso que poden evitar máis dun accidente. Era un home legal, colaborador, bromista e cunha mentalidade bastante aberta pra a súa época, pra aquel contexto absolutamente agrario, onde moita xente pensaba que estudar era cousa de ricos e non se arriscaba a invertir en educación. Efectivamente, o señor Valledares, malia que non nadaba na abundancia, preocupouse pola formación dos seus fillos, dándolles a posibilidade de estudar, primeiro en Ribadeo e despois en Lugo. Isto é algo que lle honra e que ten un valor incalculable.
Valledares lía a miúdo o xornal e lembraba con orgullo o que lle dicía o seu mestre na escola: que el era un dos alumnos máis destacados, tanto nas Matemáticas como na Lingua. Na residencia leonesa onde pasou os últimos once anos, facía redaccións e contas, e nunca se trabucaba. Mostrábanos con ilusión aquela libreta, coma un neno que quere progresar no colexio. Todo isto demostra a importancia que lle outorgaba á educación.
Cando íamos velo á residencia, emocionábase recordando vivencias santiseiras xunto con meu pai, miña avoa Lina (a súa muller), meu tío Lolo, meu primo Manuel ou Paco de Robaín (o meu outro avó). E mesmo cando xa non nos recoñecía, algo había dentro del —unha pulsión— que o unía a nosoutros. Aseguraba que eramos familia de seu, primos ou sobriños. E nas despedidas choraba, e dicíanos: “A ver cando volvo vervos…”. Coa xente de acolá falaba castelán, e, por suposto, rezaba e cantaba nesa lingua. Tiña neste idioma máis vocabulario que moitos dos seus contemporáneos. Claro que con nosoutros nunca perdeu o galego, por ser esta a súa lingua afectiva.
A risa contaxiosa de Manolo de Valledares.
Lémbrome do amigo de axudar que era, e de que —coma meu pai— sempre chegaba antes de tempo ós sitios. Se quedaba pra ir sacar as patacas ás 11 no casarío de Robaín, presentábase ás 11 menos 10. Sendo tan rigoroso nos horarios, xa en faena e acompañado de xente querida, liberaba a tensión, e podías ler unha burleta nos seus ollos.
Lembro tamén que aínda as últimas veces que fomos velo, falando de amigos seus, diciámoslle: “Jesús Ferreiro”, e el completaba inmediatamente o sintagma: “…de la Torre”. Nunca se esqueceu dos apelidos do seu alcalde máis querido.
O avó Valledares emprendeu a súa última viaxe. Probablemente a faría naquela vella moto, precavido, emitindo sinais dos seus movementos cos brazos e as mans. Chegaría dez minutos antes, como de costume, pra non facer esperar ó persoal e polo que poidera pasar durante o camiño.
[Publicado no último número de La Comarca del Eo, semanario ribadense do Grupo El Progreso]

sábado, 23 de abril de 2016

Evocando a Manolo Tena

El jueves de la semana pasada, en El Progreso de Lugo, publiqué una columna sobre el malogrado cantautor Manolo Tena. Aquí puede leerse el texto traducido al castellano: 

UN ROCKERO SENSORIAL

La portada de Sangre española (1992),
el segundo álbum de Tena en solitario.
 
Como poeta, les debo mucho a los cantautores que escuché en la infancia. Fueron mi primera escuela en el arte de inyectarles ritmo a las palabras. Con aquellos referentes, comencé a escribir pequeñas canciones a los 10 años. Tenía unas nociones de piano, pero casi siempre utilizaba la voz para componer las melodías. Ya en la adolescencia, las letras de Sabina me condujeron a la lírica de César Vallejo y Neruda; tras esas revelaciones, fueron surgiendo mis primeros balbuceos poemáticos. En el último ámbito me sentí más a gusto. 

Recientemente murió Manolo Tena, uno de los cantautores rockeros de mi niñez. Cuando conocí la noticia, se me vino a la memoria el momento en el que un primo me dejó —allá por el 99— el casete de Sangre española, el mayor éxito del extremeño. Tena era un letrista de métrica ajustadísima y un intérprete especial. Su rasgada voz revelaba —igual que sus oxímoron— a un hombre en desajuste con la realidad.

En el documental Manolo Tena: Un extraño en el paraíso, el protagonista desveló que la bellísima pieza “Quiero beber y en el olvidar” (letra suya con melodía de Pancho Varona) contiene un eco vallejiano. El poeta peruano decía: “Quiero escribir, pero me sale espuma”, y Tena cantaba: “Quiero ser mar; sólo consigo espuma. / Quiero avanzar; sólo consigo espuma”. Este ejemplo demuestra la relación carnal que el rockero tenía con las palabras. Desde luego, era asombrosa la potencia de su expresión sensorial. 


Entre febrero y marzo, disfruté siguiendo las interpretaciones de Tena en “A mi manera”, programa de La Sexta. Cuando acabó la temporada, decidí que esta misma primavera le propondría al músico una entrevista periodística. Quizás hubiéramos dedicado parte de la conversación al binomio poema-canción... 

El fundador de Cucharada y Alarma!!! se fue cuando precisamente yo —como muchos otros— estaba redescubriendo su música. ¡Es tan extraño todo…! Sin conocerlo en persona, te sientes en sintonía con un maestro que ya está haciendo las maletas. Y lo que queda en ti es un vacío que nunca fue llenado, como cuando te rechazó por WhatsApp aquella chica a la que esperabas besar en una cita próxima.

jueves, 14 de abril de 2016

Manolo Tena, un rockeiro sensorial

Como poeta, débolles moito ós cantautores que escoitei na infancia. Foron a miña primeira escola na arte de inxectarlles ritmo ás verbas. Con aqueles referentes, comecei a escribir cancionciñas ós 10 anos. Tiña unhas nocións de piano, pro case sempre utilizaba a voz pra compoñer as melodías. Xa na adolescencia, as letras de Sabina conducíronme á lírica de César Vallejo e Neruda; tras esas revelacións, foron xurdindo os meus primeiros balbucidos poemáticos. No último ámbito sentinme máis a gusto.

Manolo Tena, na praza de touros de Las Ventas (Madrid), o 7 de setembro de 1993. 


Recentemente morreu Manolo Tena, un dos cantautores rockeiros da miña nenez. Cando coñecín a nova, véuseme á memoria o intre no que un curmán me deixou —alá polo 99— a casete de Sangre española, o maior éxito do estremeño. Tena era un letrista de métrica axustadísima e un intérprete especial. A súa resgada voz revelaba —igual cós seus oxímoros— a un home en desaxuste coa realidade.



No documental Manolo Tena: Un extraño en el paraíso, o protagonista desvelou que a belísima peza “Quiero beber y no olvidar” (letra súa con melodía de Pancho Varona) contén un eco vallejiano. O poeta peruano dicía: “Quiero escribir, pero me sale espuma”, e Tena cantaba: “Quiero ser mar; sólo consigo espuma. / Quiero avanzar; sólo consigo espuma”. Este exemplo demostra a relación carnal que o rockeiro tiña coas palabras. Dende logo, era asombrosa a potencia da súa expresión sensorial.



Entre febreiro e marzo, gocei seguindo as interpretacións de Tena en “A mi manera”, programa de La Sexta. Cando acabou a tempada, decidín que esta mesma primavera lle propoñería ó músico unha entrevista periodística. Quizabes houbéramos dedicado parte da conversa ó binomio poema-canción... 


O fundador de Cucharada e Alarma!!! foise agora que precisamente eu —como moitos outros— estaba redescubrindo a súa música. É tan estraño todo…! Sen coñecelo en persoa, sínteste en sintonía cun mestre que xa está facendo as maletas. E o que queda en ti é un baleiro que nunca foi enchido, como cando te rexeitou por WhatsApp aquela rapaza á que esperabas bicar nunha cita próxima. 

[Artigo meu publicado hoxe no xornal lucense El Progreso (edición da Mariña)]

jueves, 7 de abril de 2016

En la muerte de Chus Lampreave

Chus Lampreave era una actriz tremendamente magnética, ideal para darles a las réplicas una sonoridad y una gracia inigualables. Cualquier locución ordinaria adquiría en su voz otra dimensión, como si esas palabras acabasen de crearse. Además, aun teniendo su dicción un sabor tan castizo, Lampreave entroncaba con la mejor tradición de cómicos estadounidenses (el Hollywood clásico), ya que hacía reír y sonreír sin recurrir a manierismos gestuales o corporales. Sus colaboraciones con Almodóvar son antológicas. 

La actriz Chus Lampreave, fallecida esta semana.

lunes, 13 de abril de 2015

Ata sempre, querido Félix


Tristura nas terras do Eo. Deixounos un dos faros da nosa cultura: Félix Menéndez, bibliotecario da Veiga. A súa xenerosidade e o seu dinamismo eran realmente envidiables. Estando na biblioteca que el dirixía, sempre me sentín na miña casa. Sempre recibín del, coma outros escritores que o trataron, un bo consello, unhas palabras de ánimo, unhas gotas de humor intelixente... Pro é que, ademais, Félix forma parte das miñas mellores vivencias: as da nenez. Lembro a primeira vez que entrei, coa miña nai (daquela ela era a bibliotecaria do noso Santiso nativo), no edificio vello da biblioteca da Veiga. Tiña uns 6 anos, e sentín que se me abría un mundo de infindas sensacións e posibilidades. Alí estaba o noso querido Félix pra recibirnos cun sorriso xeneroso... Teño pasado moitas tardes, facendo a tarefa escolar e lendo, no edificio novo da biblioteca veigueña. Era a época —a miña infancia e puberdade— en que eu estudaba piano e solfeo na Escola de Música Municipal. Antes e despois das clases, investía o tempo cerca de Félix. Ás veces, el axudábame —gustosamente— coa tarefa... Como me gustaba velo falar tanto, no seu despacho, co meu pai! (Eles dous, pola súa integridade, eran, dende logo, uns referentes pra min, uns modelos... e sígueno sendo.) 

Félix Menéndez, no seu despacho da biblioteca da Veiga.



Félix, grazas por achegarnos con tanta xenerosidade e paixón a cultura, grazas tamén por ser un amigo fiel. Volveremos atoparnos —seguro— na miña infancia, porque todas as noites regreso a ela: esas augas escuras lávanme do día, Borges dixit. Atoparémonos, por exemplo, na primavera de 1998. Ti poñerás a túa amable man sobre a miña cabeciña arroibada. Preguntarasme, coma sempre, pola miña nai —que é a túa alumna, a túa compañeira, a túa amiga—. E eu sentareime ao piano pra regalarche uns acordes de tenrura: ben os mereces.

jueves, 6 de marzo de 2014

En la muerte de Panero, poeta subversivo


Leopoldo María Panero ha muerto, y ahora, como en aquel poema suyo, "está en venta el jardín de los cerezos". Panero fue, junto a Neruda, el poeta que más leí en mi adolescencia; del chileno, me impresionó su erotismo sutil; del español, admiré su palabra desgarrada: cariz que atrae, creo yo, a todo rapacete contrario a la cursilería, al discurso manido...

Andando el tiempo, tuve la dicha de conocer al autor de Teoría (1973), y terminé estudiando (en mi tesina y, ahora, en mi tesis) la lírica de Martínez Sarrión, autor incluido, como Panero, en la mítica antología de Castellet, Nueve novísimos poetas españoles (1970).

Panero fue un vate irregular y, en las dos últimas décadas, repetitivo y muy poco exigente, pero su primera poesía (la mejor) está llena de hallazgos verbales. Poeta del extrañamiento (como diría su admirado Shklovski, formalista ruso), esto es, poeta subversivo, capaz de transmutar la oscuridad en luz, de ver la vida como un accidente, de acercarse al peligro con nostalgia, como en aquel esbelto poema:

A FRANCISCO

Suave como el peligro atravesaste un día
con tu mano imposible la frágil medianoche
y tu mano valía mi vida, y muchas vidas
y tus labios casi mudos decían lo que era el pensamiento.
Pasé una noche a ti pegado como a un árbol de vida
porque eras suave como el peligro,
como el peligro de vivir de nuevo.

Leopoldo María Panero, Last River Together, 1980
Leopoldo María Panero. Esta imagen de Luis Magán se publicó originalmente en el diario El País.

sábado, 1 de marzo de 2014

A Ana María Moix, in memoriam

Siempre serás novísima. 


Ana María Moix, recientemente fallecida, era la única voz femenina de Nueve novísimos poetas españoles (1970), mítica antología de J. M. Castellet. En esa antología, capitaneada por un deslumbrante Pere Gimferrer, figura también Antonio Martínez Sarrión, a quien estudio en mi tesis. Aquella poesía iniciática de Moix (Baladas del dulce Jim, Call me stone...) se caracterizaba por su acercamiento a la música rock tanto en la forma (un lenguaje enérgico) como en el contenido (romances juveniles, con la muerte acechando...). Además de la poesía, Moix también cultivo el periodismo, la traducción, el relato (Ese chico pelirrojo a quien veo cada día, Las virtudes peligrosas...), la literatura infantil (Miguelón, Los robots. Las penas...) y la novela (Julia y Walter ¿por qué te fuiste?, Vals negro...).

jueves, 24 de octubre de 2013

En la muerte de Manolo Escobar

Ya sé, está mal visto no elogiar a un artista que acaba de fallecer, pero Manolo Escobar (que en paz descanse) me parecía un símbolo de la España más casposa. 

miércoles, 31 de julio de 2013

En la muerte de la actriz Bernadette Lafont

Me entero del fallecimiento de Bernadette Lafont, que fue musa, junto a Jean Seberg, a Anna Karina y a Jeanne Moreau, de la Nouvelle vague. Yo, que soy un enamorado de la espontaneidad interpretativa, siempre he caído rendido ante los encantos de estas mujeres. 

A Lafont, aunque la he seguido menos que a Karina o que a Seberg, la recuerdo especialmente a las órdenes del maestro Truffaut; como él, era insolente, pero nunca caía en la chabacanería. 

¡Buen viaje, sensual Bernadette!

Bernardette Lafont montando, descalza, en bicicleta: la viva imagen del verano. Es un travelling de Les mistons (1957), un corto de Truffaut.

viernes, 26 de julio de 2013

Un eco

Para Manolo Cigarrán, hombre espiritual, la sintaxis era «una facultad del alma», que diría Valéry. Por eso escogía con tanto mimo las palabras.

miércoles, 24 de julio de 2013

En la muerte del amigo Manolo Cigarrán

Se ha ido, a los 79 años, un vecino ejemplar, un amigo fiel y una persona admirada: José Manuel Cigarrán. Manolo —así le decíamos— era exquisito en el trato y poseía amplios conocimientos en materia humanística y teológica. Vivió muchos años en Barcelona, y en las últimas décadas, fue uno de los principales dinamizadores de la vida cultural de nuestro Santiso nativo, donde pronunció, bajo el paraguas de la asociación local "San Tirso del Eo", diversos pregones. Brillante orador, siempre recordaré con qué mimo escogía, incluso en una tertulia de amigos, las palabras. Y es que para Cigarrán (hombre espiritual) la sintaxis era «una facultad del alma», que diría el poeta Valéry. Aún tengo que seguir aprendiendo mucho de una persona tan refinada y tan sensible... 

Buen viaje, maestro.

lunes, 24 de junio de 2013

En la muerte de Bobby Bland

Nos ha dejado Bobby "Blue" Bland, una de las voces más viriles del blues. ¿Por qué no ha de escucharse el gorjeo, el gemido, el suspiro, el grito (tan bien controlado por el legendario vocalista)..., cualquier suerte de impulso que demande la cadencia? Tremendamente expresivo, Bland no hacía gorgoritos, Bland no ignoraba el sudor ni la piel arañada...

"Ain't Nothing You Can Do", una de las mejores canciones interpretadas por Bobby Bland.

domingo, 9 de junio de 2013

En la muerte de Elías Querejeta

Nos ha dejado el extraordinario productor cinematográfico Elías Querejeta. Supe por vez primera de la existencia de Querejeta siendo un rapacete, cuando descubrí, con verdadera fruición, las mejores películas de Carlos Saura: La caza, Peppermint frappé, El jardín de las delicias, La prima Angélica, Cría cuervos, Ana y los lobos, Mamá cumple 100 años, Elisa, vida mía, Deprisa, deprisa... Querejeta fue el productor de todas esas obras arriesgadas y avanzadas, algunas de las cuales exorcizaban, aún con el franquismo coleando, una infancia brutalmente represiva, marcada por el estallido de la Guerra Civil y sus consecuencias... 

El productor Elías Querejeta. La imagen está extraída de www.canaltcm.com.

Revisando muchas otras sólidas películas que Querejeta produjo (El espíritu de la colmena y El sur, de Erice; Tasio y 27 horas, de Armendáriz; Los lunes al sol, de León de Aranoa; A un dios desconocido, de Chávarri...), no es difícil constatar que su carrera se basamenta en el compromiso social y en la calidad. Hasta siempre, don Elías. Gracias por haber ennoblecido el cine español.

La hermosa secuencia musical de Cría cuervos (Carlos Saura, 1975). 

sábado, 11 de mayo de 2013

En la muerte de Alfredo Landa

Nos ha dejado uno de los más grandes actores españoles. Alfredo Landa era un enamorado de su oficio, un observador incansable, una emocionante mirada (que es el sello del gran intérprete cinematográfico)... El versátil Landa nos lega interpretaciones memorables: los 'Cracks' e 'Historia de un beso' (Garci), 'Los santos inocentes' (Camus), 'El bosque animado' (Cuerda), 'Tata mía' (Borau)... Duele pensar lo desaprovechado que estuvo durante tantos años este soberbio actor: hasta finales de los 70, cuando Garci se cruzó en su camino, la industria había reducido a Landa al paradigma aquél del perseguidor de suecas. Un paradigma muy propio de este país, fuente de mediocridad.



Alfredo Landa, en 'Luz de domingo' (José Luis Garci, 2007). 

viernes, 15 de marzo de 2013

Recordando a Fernando Guillén

Fue emocionante ver anoche al gran Fernando Guillén (fallecido hace casi dos meses) en el capítulo de “Cuéntame cómo pasó” (TVE), donde encarna al anciano padre Bernardo. Guillén, apareciendo en una sola secuencia, ofreció todo su caudal interpretativo. Sí, siempre nos parecerá asombrosa la capacidad que tenía este actor para otorgar a un personaje, en un tiempo reducido, infinitud de matices (¡qué mirada, Dios mío, qué mirada!). 



miércoles, 27 de febrero de 2013

En la muerte de María Asquerino

Ha muerto María Asquerino, una gran dama de nuestro cine y nuestro teatro. Tenía 85 años. Mucho me impresionó su papel en Surcos (J. A. Nieves Conde, 1951): una mirada retadora, unos andares sensuales, modernos, que contrastaban con la moral de sacristía franquista...


Un fotograma de Surcos, obra maestra de Nieves Conde, cuyo guión llevaba la firma de Torrente Ballester. 

viernes, 2 de noviembre de 2012

García Calvo, siempre libre



Agustín García Calvo (que en paz descanse) musicado por Amancio Prada. "Blanca te quiero, / como flor de azahares / sobre la tierra. / Pero no mía. / Pero no mía / ni de Dios ni de nadie / ni tuya siquiera." 

¡Hasta siempre, maestro libertario!

jueves, 1 de noviembre de 2012

En la muerte de García Calvo

Agustín García Calvo era traductor, poeta, ensayista, dramaturgo, profesor... Nos deja (a los 86 años) un hombre sabio, radicalmente independiente, ajeno a las modas y a las convenciones. 

Recuerdo aquel rompedor artículo suyo publicado el pasado año en El País  ("Ortografía", 22/01/2011) con motivo de los dudosos arreglos ortográficos de la RAE. Reproduzco un fragmento del mismo: "La ortografía del español no es mala por esos melindres de si se autoriza o no a escribir el acento de 'este' o 'solo' ni porque a la 'y' se le llame 'y griega' o 'ye': esta ortografía es mala y detestable porque, por ejemplo, desde que el español oficial perdió el fonema 'H' (que algunos dialectos mantienen hasta casi hoy en uso, cuando dicen "hambre", "hondo" o "ahogar"), los doctos del XVII o ya académicos del XVIII quedaban con las manos libres para jugar con la letra 'h' y mandar que lo que en castellano se venía escribiendo 'omre' o 'aver' se escribiera 'hombre' y 'haber', en vista de que en latín (como doctos que eran, sabían su poquito de latín) se había escrito 'homine' y 'habere".

Agustín García Calvo, en 2004. La imagen es de García Cordero (El País). 

miércoles, 19 de septiembre de 2012

Adiós a Santiago Carrillo

¡Hasta siempre, don Santiago! En este tiempo incierto y mediocre, ¡qué necesaria era tu lucidez! Si creyeses (si creyésemos) en Dios, te desearía buen viaje y te diría: Ojalá te encuentres con los míos, que son también los tuyos.